⚠️ Waarschuwing nog steeds actueel (Trimbos, april 2026): namaak-oxycodon met nitazenen is nog in omloop.
Lees de waarschuwing →Twee Zembla-uitzendingen vertellen samen één verhaal: eerst pijn en voorschrijven, daarna afhankelijkheid, daarna afbouwen of de zwarte markt. De tijdstempels hieronder verwijzen naar de exacte momenten in de video's.
Dit is de achtergrondpagina, niet de hulppagina. Als je nu in de knel zit, is dit niet waar je moet beginnen. Ga dan naar hulp en telefoonnummers of afbouwen.
Deze pagina is voor wie wil begrijpen hoe het zover kwam: hoe een pijnstiller die levens redt tegelijk een keten kan voeden die levens sloopt. Dat is geen samenzwering. Het is een optelsom van korte consulten, verkeerde prikkels en een markt die het gat opvult.
Hoe oxycodon terechtkomt bij mensen met langdurige pijn, en waarom het recept vaak makkelijker verlengd dan beëindigd wordt.
🔒 Er gaat pas een verzoek naar YouTube (nocookie) zodra je op afspelen klikt. De miniatuur staat op deze server.
Wat er gebeurt als de zorg stopt maar de afhankelijkheid niet. En waarom dit geen gebruikersprobleem is maar een ketenprobleem.
🔒 Er gaat pas een verzoek naar YouTube (nocookie) zodra je op afspelen klikt. De miniatuur staat op deze server.
Het bijzondere aan deze uitzending is niet dat er patiënten in zitten. Het is dat artsen, apothekers en hoogleraren voor de camera erkennen dat het misging, en waarom. Alle citaten hieronder staan met tijdstempel, zodat je ze kunt terugkijken.
We maakten wel eens gek scherende grapjes over: je krijgt een soort goodiebag met oxycodon plus herhaalrecepten mee.Michel ter Hegge, anesthesioloog en pijnspecialist16:53 Gevraagd of hij achteraf vindt dat er te veel oxycodon werd meegegeven, antwoordt hij: "Absoluut. Absoluut. Veel te veel."
De meeste mensen die opioïden beginnen voor te schrijven weten niet hoe dat het moet, maar nog veel erger: ze weten niet hoe je het moet stoppen.Prof. dr. Kris Vissers, hoogleraar pijn en palliatieve geneeskunde, Radboudumc24:04 Hij vervolgt: "Het stoppen van een opioïd is tien keer moeilijker dan het starten daarvan." Dat is de zin die het vaakst wordt aangehaald, en dit is waar hij vandaan komt.
Het is ook gemakkelijk he. Je schrijft het voor en je bent snel van de patiënt af, zeg ik nu even helemaal fout, maar het is wel de realiteit.Prof. dr. Kris Vissers30:46 Let op de zelfcorrectie in het midden van de zin. Hij weet dat het hard klinkt en zegt het toch.
We hadden geen schuld, want toen wisten we niet anders. Maar nu we het weten en je toch doorgaat op een beleid dat je weet dat niet goed is voor de patiënt, heb je de schuld daaraan.Janneke Pelser, huisarts29:29 Zij schreef naar eigen zeggen jarenlang te veel opioïden voor, en werkt nu in een regionaal samenwerkingsverband dat het tij probeert te keren.
De huisarts zegt soms ook gewoon: ik ben je dealer niet. Of: het is genoeg geweest, je gedraagt je als een junk.Carol Vlucht, beheerder van opiatenafbouwen.nl26:43 Voor iemand die afhankelijk is geworden van voorgeschreven medicatie voelt dat niet als zorg. Dat voelt als een trap na.
Ik heb enkele jaren geleden een jonge vrouw gehad die uit de zwarte markt extra oxycodon kocht omdat ze vond dat haar eigen oxycodon onvoldoende was. En die is met een overdosering overleden.Prof. dr. Kris Vissers26:54 Hier raken de twee helften van dit dossier elkaar: het recept en de zwarte markt. Dat is exact het patroon dat deze site beschrijft.
Ik was een junk geworden. Ja, maar ik ben echt niet de enige. Er zijn echt duizenden mensen met mij.Een patiënte in de uitzending27:44 Haar eerste pijnstillers kreeg ze voorgeschreven door haar reumatoloog. Wij noemen haar naam hier niet: zij sprak zich uit in een documentaire, niet om in zoekresultaten te belanden.
Dit is het punt waar de uitzending en de officiële stukken uit elkaar lopen. Wij hebben het laten uitzoeken bij primaire bronnen, en zetten beide kanten hieronder naast elkaar. Oordeel zelf.
Zorgverzekeraars die scoorden ook ziekenhuizen op hoe mensen hun pijn ervaarden. Dat deden ze met van die poppetjes, rood tot groen. En eigenlijk wilden ze alleen maar lachende poppetjes.Angelique van der Geest, apotheker
Zij zag aan haar balie steeds meer recepten voor oxycodon binnenkomen, en beschrijft in dezelfde uitzending "een enorme explosie aan pijnstillers".
Neen, dit klopt niet. De score geeft aan of ziekenhuizen een pijnmeting uitvoeren.Minister voor Medische Zorg en Sport, antwoord op Kamervragen
De vraag luidde letterlijk of ziekenhuizen een betere score krijgen als patiënten minder pijn ervaren, en of dat een prikkel vormt om sterkere pijnstillers voor te schrijven.
Dit is geen kwestie van wie er liegt. De apotheker beschrijft hoe het aan haar balie uitpakte. De minister beschrijft hoe de indicator op papier bedoeld was. Beide kunnen tegelijk waar zijn, en juist dat gat tussen papier en praktijk is waar mensen in vastlopen.
Wat wij bij primaire bronnen konden vaststellen:
Aantoonbaar: "pijn na operatie" stond sinds 2003 als kwaliteitsindicator in de Basisset van de Inspectie. Ziekenhuizen moesten rapporteren welk percentage patiënten een pijnmeting kreeg, en welk percentage in de eerste 72 uur na een operatie een pijnscore boven de 7 had. De streefwaarde was minder dan 5 procent. In 2018 is die indicator vervangen; later is hij omgezet in een vrijwillig verbeterdoel.
Niet aangetoond: dat zorgverzekeraars ziekenhuizen hier financieel op afrekenden. Er is geen inkoopdocument of contract gevonden dat dat bevestigt, en een onderzoek van de Nederlandse Zorgautoriteit uit 2017 concludeert dat verzekeraars dit type proces-indicatoren juist nauwelijks gebruiken bij de zorginkoop.
Wel zo in de Verenigde Staten: daar maakten patiëntvragen over pijnbestrijding tot betalingsjaar 2018 deel uit van het Medicare-programma waarin hogere scores hogere betalingen betekenden. Uit zorg over overprescriptie is die koppeling losgemaakt. Toezichthouder CMS gaf er zelf bij aan geen wetenschappelijk bewijs voor dat effect te hebben, maar wilde zelfs de schijn van financiële druk wegnemen.
Naar aanleiding van de uitzending stelde Zembla vier vragen aan minister De Bruijn van VWS. Op 27 januari 2026 kwamen de antwoorden. Ze zijn opmerkelijk consistent: het probleem wordt deels erkend, maar elke gevraagde maatregel wordt afgewezen met hetzelfde argument.
"De afgelopen jaren is er veel aandacht besteed aan het gepast gebruiken van opioïden. Er zijn al veel materialen ontwikkeld en structuren beschikbaar die intensiever ingezet kunnen worden."
"Er is al veel kennis beschikbaar om de zorg voor mensen met pijn verder te verbeteren. Belangrijk is vooral dat de bestaande effectieve materialen en samenwerkingsstructuren optimaal worden benut."
Volgens de minister wijzen de cijfers juist op "verhoogde deskundigheid en bewustwording". Langdurig gebruik blijft een aandachtspunt, "maar dit wijst niet op een gebrek aan basiskennis".
De minister schrijft dat er geen gebrek aan basiskennis is. Hoogleraar Vissers zegt in dezelfde periode dat de meeste voorschrijvers niet weten hoe je een opioïd moet stoppen.
De minister noemt langdurig gebruik "een aandachtspunt" en noemt zelf het cijfer: rond 35 procent gebruikt langer dan drie maanden. Bij een middel waarvan hij in hetzelfde stuk erkent dat gewenning en afhankelijkheid optreden.
Wij trekken die conclusie niet voor je. Wij zetten het naast elkaar en vermelden de bron, zodat je zelf kunt wegen of "er is al veel beschikbaar" een antwoord is op wat behandelaars beschrijven.
Bron: antwoorden van minister De Bruijn (VWS) op vragen van Zembla, 27 januari 2026. De minister erkent in dezelfde antwoorden dat opioïden risico's kennen, dat er gewenning kan optreden en dat afbouwen daardoor vaak lastig is. Ook wijst hij op een positieve trend: 72,1 procent van de nieuwe gebruikers van sterkwerkende opioïden krijgt inmiddels een langwerkend middel, conform de NHG-standaard.
Het interessantste van de uitzending is misschien niet het probleem, maar het bewijs dat het anders kan. Zonder nationaal programma, zonder extra geld.
We zien dat wat in de apotheken is afgeleverd, er een daling is van 87 procent bij de huisartsen en dik 70 procent bij de specialisten.Janneke Pelser, huisarts, regio Arnhem30:10 Cijfers zoals genoemd in de uitzending, voor de betrokken praktijken in deze regio. Wij hebben ze niet apart bij een primaire bron kunnen verifiëren.
Een verslavingsarts, een apotheker, een huisarts en een anesthesist in de regio Arnhem maakten samen afspraken: bij nieuwe voorschriften maximaal een week, alleen de langwerkende vorm, in een lage dosering, en zonder herhaling op het recept.
Dat is geen ingewikkeld beleid. Het is vier mensen die met elkaar afspreken hoe ze het doen. En volgens Pelser komt het gebruik nooit op nul, want er zijn altijd mensen die deze middelen echt nodig hebben.
Landelijk daalt het gebruik intussen nauwelijks. Dat contrast, tussen wat regionaal lukt en wat landelijk gebeurt, is de kern van dit dossier.
Het totaal aantal directe drugsdoden verdrievoudigde tussen 2014 en 2024. De sterfte door opioïden verviervoudigde in diezelfde periode, met het hoogste jaar in 2023. Beweeg over een punt voor het exacte aantal.
Dat is precies wat een zorgfuik zo taai maakt: elke stap is verdedigbaar. Het is de optelsom die vastloopt.
Oxycodon doet wat het belooft. Voor acute pijn, na een operatie of in de palliatieve zorg is het waardevol en soms onmisbaar. Het startpunt is geen fout.
Langdurige pijn vraagt onderzoek, uitleg en vaak een multidisciplinair plan. Dat kost tijd die er in de praktijk niet altijd is. Een herhaalrecept kost tien seconden.
De voorschrijver denkt dat de huisarts het oppakt, de huisarts denkt dat het door de specialist is ingesteld. In dat gat groeit de gebruiksduur, en met de gebruiksduur de afhankelijkheid.
Dan staat er een markt klaar die geen wachtlijst kent, geen consult vraagt en geen afbouwplan maakt. Daar begint de tweede fuik, en die is gevaarlijker dan de eerste.
De eerste uitzending gaat over chronische pijn en hoe oxycodon wordt voorgeschreven: hoe makkelijk het starten is en hoe moeilijk het stoppen. De tweede gaat over wat er daarna gebeurt, als mensen buiten de zorg om aan medicatie komen en de illegale handel het overneemt.
Gedeeltelijk. Dat pijn na een operatie sinds 2003 een verplichte kwaliteitsindicator van de Inspectie was, klopt aantoonbaar. Dat zorgverzekeraars ziekenhuizen daar financieel op afrekenden, is niet met bronnen te onderbouwen: er is geen inkoopdocument gevonden dat dit bevestigt, een NZa-onderzoek uit 2017 wijst de andere kant op, en de minister ontkende de prikkel in 2018 letterlijk. In de Verenigde Staten bestond zo'n koppeling met ziekenhuisbetalingen wel; die is in 2018 losgemaakt.
Op 27 januari 2026 beantwoordde minister De Bruijn van VWS vier vragen van Zembla. Hij erkent dat opioïden risico's kennen, dat gewenning kan optreden en dat afbouwen daardoor lastig is. Maar hij wijst een nieuw Actieplan Opioïden af, wijst een Nationaal Programma Pijn af, en stelt dat er geen gebrek aan deskundigheid is bij voorschrijvers. Zijn argument is telkens dat er al voldoende materiaal en samenwerkingsstructuren beschikbaar zijn die intensiever gebruikt kunnen worden.
Nee. Voor acute pijn, na een operatie of in de palliatieve zorg is oxycodon waardevol en soms onmisbaar. Het probleem zit niet in het middel, maar in de context: te lang, te makkelijk verlengd, zonder afbouwplan en zonder dat iemand de regie houdt. Dat is precies wat een zorgfuik is.
Als je zelf vastloopt: weten dat het geen persoonlijk falen is, helpt om het gesprek met je arts aan te gaan. Als je in de zorg werkt of beleid maakt: het patroon herkennen is de eerste stap. En je kunt je eigen ervaring delen, zodat het patroon telbaar wordt in plaats van anekdotisch.
Zorgfuik verzamelt ervaringen om te laten zien dat dit geen losse pechgevallen zijn. Geen hulpdienst, wel een plek waar het geteld wordt.